Anlam Masalı // Ahmet İnam

Anlam Masalı

Yazı bakıyor bana. Ben de ona. Soruyor: ”Anlamım ne?” İçini yazanın anlamı. Kendini kazanın anlamı. Hayatını yazıya vuranın anlamı. Yazıyla kendini saranın anlamı. Yazıyla kapı açanın, göz açanın, ötenin eşiğinde duranın anlamı. Öteye gitmiş gelmişin anlamı. Kıyısında ömrümün soruyorum yazıya: ”Anlamın ne?”

“Hiçliğe salınmış çıkrığım ben” dedi yazı. “Ben de” dedim.

Böcek bakıyor bana. Ben de ona. Soruyor: ”Anlamım ne?” Cânın evrene vuruşunun anlamı. Yeryüzünün göğe kendini açışının anlamı. Uçmanın, karanlığın, maddenin kalp atışının anlamı. Ölümü dirime katmanın anlamı. Yeryüzünün zenginliğinin anlamı. Önünde saygıyla eğildiğim varlık olmanın anlamı. Kendimden çıkıp, uçuşarak soruyorum böceğe: Anlamın ne?

“Bitip tükenmek bilmeyen dönüşümün imâsıyım ben” dedi böcek. “Ben de” dedim.

Pınar bakıyor bana. Ben de ona. Soruyor: ”Anlamım ne?” Kanısın bu gezegenin, can suyu. Devinerek akmanın anlamı. Akarak can katmanın anlamı. Tükenivermenin, kurumanın, bitimli oluşun, ortadan kalkmanın anlamı. Serpilmenin, dinelmenin, gelişmenin, bozulmanın anlamı. Pınar pınarken değerini bilmeyişimizin anlamı. Yaşamak, çağlamak demek, can vermek, akarak, kuruyarak tohum olana. Çatlamış dudaklarıyla ruhumun varıyorum pınara, soruyorum: “Anlamın ne?”

“Kuruyuncaya, tükeninceye dek var kılmanın kaynağıyım ben” dedi. “Ben de” dedim.

İnsanım ben. Hayat bakıyor bana. Ben de ona. Sınavlarında çırpınarak, atıyorum kendimi ona. “Ruhum sana teslim. Korkmadım geldim. Acılarına varım. Kahrına. Sendenim ey hayat!” Soruyor bana: “Anlamım ne?”

“Ne olursa olsun” diyorum, “sana taktığım anlam çiçekleriyle, dikenleriyle yürüyeceğim” “Ben de sana” diyor, hayat.

Ahmet İnam 

Şiir // Octavia Paz

Şiir dehşetten ya da aşktan söz etmez, gösterir onları. Geri alınamaz ve yerinden oynatılamaz olan şiir sözcükleri, kendi kendileri dışında açıklanamazlar. Anlamları artık onların ötesinde değil içindedir, imge anlamın içindedir.

Ruhun eğitilmesi ve içsel özgürlüğün yolu. Şiir bu dünyaya anlam kazandırır, onu yüceltir; bir başkasını yaratır. Seçilmişlerin ekmeği, lanetlenmiş lokma. Şiir ayırır, birleştirir. Yolculuğa davet, yuvaya geri dönüştür. Esin, soluk alma, bedenin eğitilmesi. Hiçliğe yakarış, yoklukla yapılan söyleşi: Sıkıntı, acı ve ümitsizliktir onu besleyen.

Şiir anlatmaya özenmez, var olmaya özenir yalnızca.

Şiir yazmaya başladığım ilk günden beri, bunun gerçekten gerekli olup olmadığını sordum kendi kendime: Şiirlerden bir hayat yaratmaktansa, hayatın kendisini şiire dönüştürmek daha iyi olmaz mı? Ve şiir, onun asıl öznesi, yaratılan şiirlerden daha çok yaratılan şiirsel anlar olamaz mı?

Dünya bir sözlükler dünyası. Sözcükler elimizden alınırsa dünyamız elimizden alınır.

Octavia Paz 

Şenlikli Toplum // Ivan Illich

Bugün dünyada, büyük bölümü kendini pek de evinde hissetmeyen daha çok insan yaşamaktadır.

Çoğunluk­ları ortak ideolojiler yaratmaz. Onlar, kendi ortak çıkarlarını kavramakla gelişir. Uygarlığımızın, insanlığın içinde bulunduğu durum ve geleceği, gezegenimize maliyeti ortak çıkarlarımızdan en önemlisidir.

Makinelerin gücü arttıkça, kişilerin rolü gitgide salt tüketiciliğe indirgeniyor.

İlerleme tutkunluğu hiç kimsenin asla hedefe ulaşamadığı bir yarışa mahkûm edebilir insanları.

Üretime karşı bugünkü tutumla­rımız yüzyıllar boyunca biçimlenmiştir. Gitgide, kurumlar yalnızca taleplerimize biçim vermekle kalmayıp, kelimenin tam anlamıyla mantığımıza ya da orantı duygumuza da biçim vermiştir. Kurumların üretebildiklerini talep ede ede, onlarsız yapamayacağımıza inanır olduk.

İnsanların, sınırsız üreme, sınırsız tüketim ve kullanımdan kaçınmayı öğrenmeleri ge­rekiyor. Tümüyle daha yüksek verim ve azalan maliyetler yanılsamasıyla yapılanmış bir dünyada, mutluluk yaratan özveriyi öğretmek, insanları, gönüllü yoksulluk için eğitmek ya da yönlendirme yoluyla onlara özdenetim kazandırmak ola­naksızdır.

Şenlikli Toplum

Ivan Illich

Yeni Gerçekçilik

Yeni Gerçekçilik

Yeni Realizm (Yeni Gerçekçilik), yeniden özellikle 21. yüzyılın başlarında klasik idealizm ve postmodern görecelik eleştirilerine karşı ortaya çıkan felsefi bir yönelimdir. Günümüzde bu akım, gerçekliğin zihinden bağımsız olarak var olduğunu savunan, ama aynı zamanda anlamın ve yorumun önemini dışlamayan bir yaklaşım olarak şekilleniyor. İşte bu bağlamda öne çıkan görüşler:

Gerçeklik, tek bir bütünlük değil; çoklu “anlam alanları”ndan oluşur.

Her alan (etik, estetik, bilim, din) kendi gerçekliğini üretir.

Zihinden bağımsız bir gerçeklik vardır, ama bu gerçeklik yalnızca fiziksel değil, anlam yüklü bir yapıdır.

“Dünya diye bir şey yoktur; ama dünyalar vardır.” – Markus Gabriel

Gerçeklik, belgelenebilir ve iz bırakabilir bir yapıdır.

Sosyal gerçeklik, yazılı belgeler, dijital izler ve kayıtlar üzerinden şekillenir.

Bu yaklaşım, dijital çağda gerçekliğin izlenebilirliğini felsefi zemine taşır.

İnsan hakları, yalnızca kültürel bir inşa değil; etik anlam alanında gerçek bir varlıktır.

Markus Gabriel’e göre insan hakları, “etik anlam alanı”nın bir parçası olarak evrensel geçerliliğe sahiptir.

Bu yaklaşım, hakların yalnızca sözleşmeye değil, gerçekliğe dayalı olduğunu savunur.

Gerçeklik zihinden bağımsızdır; yani bizden önce ve bizden ayrı olarak vardır.

Ancak onu “tam ve doğrudan” değil, “anlam alanları” aracılığıyla biliriz.

Bu, gerçekliğin temsil edilemezliği değil; çoklu temsillerle yaklaşılabilirliği anlamına gelir.

Markus Gabriel: “Gerçeklik, kendini bize tümüyle açmaz; ama anlam alanları içinde bize görünür.”

Gerçekliği tümüyle bilmek mümkün değildir; ama bu, onu hiç bilemeyeceğimiz anlamına gelmez.

Bilim, etik, tarih gibi alanlar, gerçekliğe farklı açılardan yaklaşır.

Bu yaklaşım, post-truth çağında “her şey yoruma açıktır” iddiasına karşı bir duruştur.

Her şeyin yoruma açık olduğu fikri hakikatle bağımızı koparır.

Deneysel bilim, doğa yasalarının insan zihninden bağımsız olarak işlediği varsayımına dayanır.

Bu, Yeni Realizm’in temel teziyle örtüşür: Gerçeklik vardır ve deneysel yollarla ona yaklaşabiliriz.

Bilimsel bilgi, sürekli revize edilen, geçici doğrular sunar.

Bu, Yeni Realizm’in “gerçeklik vardır ama tümüyle bilinemez” görüşüyle uyumludur.

Bilim, gerçekliğe yaklaşır ama onu tüketmez.

Postmodernizm, bilimsel bilginin de bir anlatı olduğunu savunur.

Yeni Realizm, buna karşı çıkar: Bilimsel bilgi, gerçekliğe dair nesnel bir yaklaşım sunar.

Bu, özellikle iklim değişikliği, pandemi gibi alanlarda “gerçeklik sonrası” söylemlere karşı güçlü bir duruştur.

Evrimsel biyoloji, doğadaki süreçlerin insan zihninden bağımsız olarak işlediğini varsayar.

Yeni Realizm de gerçekliğin zihinden bağımsız olduğunu savunur.

Bu ortak zemin, evrimsel süreçlerin “gerçek” ve “nesnel” olduğunu kabul eder.

Markus Gabriel’in “anlam alanları” kuramına göre biyoloji, kendi içsel mantığı olan bir gerçeklik alanıdır.

Evrimsel süreçler, bu anlam alanı içinde gözlemlenebilir ve temsil edilebilir.

Yeni Realizm, gerçekliğin tümüyle değil, bağlamsal olarak bilinebileceğini savunur.

Bu, evrimsel biyolojinin hipotez-temelli doğasıyla örtüşür.

Transhümanizm, insanın biyolojik sınırlarını teknoloji aracılığıyla aşmayı hedefleyen bir düşünce akımıdır. Evrim teorisinin “canlı organizmaların çevreye uyum sağlama” ilkesi, transhümanizmde “teknolojiye uyum sağlama”ya evrilir.

Yeni Realizm bu bağlamda, teknolojik dönüşümlerin de zihinden bağımsız bir gerçeklik alanı yarattığını kabul eder. Yani yalnızca genetik mutasyonlar değil, yapay zekâ, gen düzenleme, nöro-arayüzler gibi insan-ötesi araçlar da “gerçek” olarak ontolojik statü kazanır.

Transhümanizm pratikte büyük umutlar vadeder; ancak Yeni Realizm’in tavrıyla bu umutlar mutlak kabul edilmez. Teknolojinin risklerini ve öngörülemez yanlarını tanıyan bir tutum benimsenir.

(Okuma Atlası, Felsefe) 

Bilge Karasu

Kendim olmak gibi bir kaygım yok galiba. (Gülerek) İşte nasıl yazıyorsam öyleyimdir diyorum herhalde. Bu da yine imgelere getirecektir bizi ama, kendim olmak diye bir kaygım yok, onu anlatmak çok güç. Nasıl tasarlıyorsam, nasıl yaşıyorsam öyle oluyor. Kendim olmak, başka bir şey değil ki, çünkü onun dışında, onun ötesinde bir kendimlik yok ki, kendimlik burada söylediğimde, yazdığımda, yaptığımda.

...

Kendim olmak diyorduk ya, zaten öyle olunuyor, kendim olayım diye değil, bir takım cendereler yarattığım için kendime.

Bilge Karasu / Bitmemiş Bir Konuşmadan

"İnsan soyuna soyuna deriye varır, onura, öz saygısına varır. Bunları yüzmek, koparıp atmak, güçtür ya, soyunmayı yürekten benimsemiş kişi, sırası geldiğinde, bu son adımı atmağı değer bellediğinde, ölmesini bilir."

"Anılar, belli bir düzenin sağladığı anlamları taşıyabilir ancak. Notalar gibi: Anahtarı yazılmadıkça birtakım benekler olarak kalan..."

"Gene de bilmeliyiz ki bu dünyada bizi aldatmayacak üç beş kişi vardır. Her işkilin, her kuşkunun vurulacağı denektaşı; her eylemi, her gücü üzerinde bileyeceğimiz bileği taşı; her umudu ayakta tutacak kilit taşı birkaç kişi. Vur deyince onlar, vuracağız; öl deyince öleceğiz; yaşa deyince yaşayacağız. Bu kişiler, yalnız bizi değil, bütün dünyayı ayakta tutacak. Buna inanmak, buna güvenmek zorundayız."

Bilge Karasu 

Kendini Tanımak // Alain de Botton

Eğer gerçek yüzünden bu kadar acı çekiyorsak meselelerle aramıza mesafe koymanın nesi kötü? Neden gerçek illaki iyi olsun?

Olgunluk, çoklu aktarımlar içinde olduğumuzu büyük bir zarafetle kabul etmeyi ve bunları akılcı bir şekilde açığa çıkarma denemesine gönülden bağlılığımızı içerir.

Sorun kendimizi eleştirmeye bir son vermek değil, daha ziyade nasıl daha iyi bir şekilde eleştirebileceğimizi öğrenmemiz gerektiğidir. Bu da kendimizi daha iyi seslere açık tutmak anlamına gelir.

Düşüncelerimiz sistemli bir şekilde düzenlenip ele alındığında genel sinirlilik halimiz yatışır.

Adına “bağımlılık” denen birçok durum aslında nereye yönlendireceğimizi bilmediğimiz, ısrarcı, çetin duyguların semptomlarıdır.

Kendini tanıma yolundaki başarılı bir arayış, kendimiz hakkında doğru düzgün ne kadar az şeyi bildiğimizin -ve bilebileceğimizin- itirafıyla sonlanmalıdır.

Kendini Tanımak

Alain de Botton

Anılar Düşler Düşünceler // Carl Gustav Jung

Kendime şaşıyorum, kendimi düş kırıklığına uğrattım, kendimden memnunum. Dertliyim, yitiğim ve coşkuluyum. Bunların tümüyüm. Bunların toplamının ne olduğunu da bilmiyorum. Mutlak bir değeri ya da değersizliği saptama niteliğim yok. Kendimle ve yaşamımla ilgili bir yargım da. Tümüyle emin olduğum hiçbir şey yok. Tümüyle inandığım bir şey de gerçekten yok. Tek bildiğim, doğduğum ve var olduğum. Bana sürüklendim gibi geliyor. Bilmediğim bir şeyin temelinin üzerinde varlığımı sürdürüyorum ama tüm bu belirsizliklere karşın, tüm varoluşun sağlam bir temele dayandığını ve onun bende de sürdüğünü hissedebiliyorum.

Doğduğumuz dünya çok acımasız, ama aynı zamanda ilahi bir güzelliği var. Anlamlı oluşunun mu, yoksa anlamsızlığının mı ağır bastığına karar vermek, insanın yapısına bağlı. Anlamsızlık tümüyle baskın çıksaydı, gelişmek için attığımız her adımda, yaşamın anlamı büyük bir oranda değerini yitirirdi. Ama böyle değil ya da bana öyle geliyor. Büyük olasılıkla, tüm metafizik sorunsallarda olduğu gibi her ikisi de doğru. Yaşam anlam ve anlamsızlık demek ya da yaşamda anlamlar ve anlamsızlıklar var. Anlamın ağır basıp zaferi kazanmasını kaygılı bir umutla yürekten istiyorum.

Anılar, Düşler, Düşünceler

Carl Gustav Jung 

Brian'ın Hayatı // Monthy Python

Brian onu kendilerinin peygamberi yapan büyük bir kalabalığa seslenir. Bu rolü oynamak istemeyen Brian onlara şöyle haykırır: "Hepiniz bireylersiniz!" Kalabalık tek bir ağızdan cevap verir: "Hepimiz bireyleriz!" Sadece bir adam şunu söyler: "Ben değilim!"

Brian'ın Hayatı // Monthy Python